ปวดท้องน้อย อย่าทน อย่าให้ต้องลางานทุกเดือน

เพราะอาการปวดที่ปล่อยไว้นาน อาจกลายเป็น “ปวดเรื้อรัง” ได้

บทความโดย หมอโอ ผศ.พญ. อรวิน วัลลิภากร

สูตินรีแพทย์ สาขาวิชาเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์

เวชศาสตร์ป้องกัน และ International Board of Lifestyle Medicine

“ปวดท้องประจำเดือนจนต้องลางาน”

“ต้องกินยาแก้ปวดทุกเดือน”

“ปวดจนประชุมไม่ได้ ทำงานไม่ไหว หรือวางแผนชีวิตตามรอบเดือน”

อาการเหล่านี้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติของผู้หญิง เพราะความปวดที่เกิดซ้ำ ๆ ไม่ได้กระทบแค่ร่างกาย แต่ยังกระทบงาน ความสัมพันธ์ การนอน อารมณ์ และความมั่นใจในการใช้ชีวิต

ผู้หญิงจำนวนมากถูกสอนให้ “อดทน” กับอาการปวดประจำเดือนมาตั้งแต่วัยรุ่น แต่ในทางการแพทย์ อาการปวดท้องน้อยที่รุนแรง ปวดซ้ำ หรือปวดจนต้องลางาน อาจเป็นสัญญาณของโรคทางนรีเวช ภาวะอักเสบเรื้อรัง หรือกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานทำงานผิดปกติ ไม่ใช่เรื่องที่ควรปล่อยผ่าน

ปวดท้องน้อยเรื้อรังคืออะไร? พบบ่อยแค่ไหน?

ภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรัง หรือ Chronic Pelvic Pain หมายถึง อาการปวดบริเวณท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกรานที่เป็นต่อเนื่อง หรือเป็นซ้ำ ๆ เป็นระยะเวลานาน โดยมักใช้นิยามว่า ปวดนานตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป และเป็นอาการปวดที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน การทำงาน การนอน ความสัมพันธ์ หรือคุณภาพชีวิตของผู้หญิง

อาการปวดอาจเกิดได้หลายรูปแบบ เช่น ปวดหน่วง ปวดบีบ ปวดแปลบ ปวดลึกในอุ้งเชิงกราน ปวดสัมพันธ์กับประจำเดือน ปวดเวลามีเพศสัมพันธ์ หรือปวดร่วมกับอาการทางระบบปัสสาวะและลำไส้ เช่น ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะเล็ด ท้องผูก หรือปวดถ่าย

ที่สำคัญ ภาวะนี้มักไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียวเสมอไป แต่อาจเกี่ยวข้องกับหลายระบบร่วมกัน เช่น มดลูก รังไข่ เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน กระเพาะปัสสาวะ ลำไส้ ระบบประสาท รวมถึงความเครียดและคุณภาพการนอน ดังนั้น การตรวจประเมินอย่างละเอียดจึงสำคัญ เพื่อวางแผนการรักษาให้ตรงกับสาเหตุของแต่ละคน สรุปง่าย ๆ: ถ้าปวดท้องน้อยซ้ำ ๆ ปวดจนต้องกินยาเป็นประจำ ปวดจนลางาน หรือปวดจนใช้ชีวิตได้ไม่เต็มที่ อาการนี้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติ และควรเข้ารับการตรวจหาสาเหตุค่ะ

ภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรัง หรือ Chronic Pelvic Pain เป็นปัญหาที่พบได้ไม่น้อยในผู้หญิง โดยมีรายงานความชุกประมาณ 4–16% ในผู้หญิงทั่วไป และมีบางการศึกษารายงานช่วงกว้างถึงประมาณ 5.7–26.6% ขึ้นกับนิยามและกลุ่มประชากรที่ศึกษา

ที่สำคัญ แม้ภาวะนี้จะพบได้บ่อย แต่มีผู้หญิงจำนวนมากที่ไม่ได้เข้ารับการรักษาอย่างเหมาะสม บางข้อมูลระบุว่ามีเพียงประมาณ หนึ่งในสาม ของผู้ที่มีอาการปวดท้องน้อยเรื้อรังที่เข้ารับการดูแลทางการแพทย์

นี่คือเหตุผลที่หมออยากบอกว่า

“ถ้าปวดจนต้องเปลี่ยนแผนชีวิต ปวดจนต้องลางาน หรือปวดจนคุณภาพชีวิตลดลง อาการนั้นสมควรถูกตรวจ ไม่ใช่ถูกทน”

ทำไมการปล่อยทิ้งไว้จึงทำให้อาการปวดไม่หาย?

อาการปวดที่เกิดซ้ำ ๆ อาจทำให้ระบบประสาทไวต่อความปวดมากขึ้น ร่างกายจดจำความปวด และเกิดวงจรของการปวดเรื้อรัง แม้ต้นเหตุบางอย่างจะไม่ได้รุนแรงขึ้นมาก แต่อาการที่รู้สึกอาจมากขึ้นและกระทบชีวิตมากขึ้นได้

นอกจากนี้ บางโรคหากปล่อยไว้อาจทำให้เกิดการอักเสบ พังผืด หรือรอยโรคในอุ้งเชิงกรานมากขึ้น เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ช็อกโกแลตซีสต์ หรือการอักเสบในอุ้งเชิงกราน ซึ่งอาจสัมพันธ์กับอาการปวดเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ และภาวะมีบุตรยากได้

ผลกระทบที่คนไข้มักเล่าให้หมอฟัง ไม่ใช่แค่ “ปวด” แต่คือ ต้องลางานทุกเดือน กลัววันที่ประจำเดือนจะมา นอนไม่หลับเพราะปวด กินยาแก้ปวดบ่อยจนกังวลเรื่องผลข้างเคียง เลี่ยงการเดินทางหรือกิจกรรมสำคัญ รู้สึกผิดที่ทำงานหรือดูแลครอบครัวได้ไม่เต็มที่ กังวลเรื่องมีบุตรยากในอนาคต

“อาการปวดจึงไม่ใช่แค่เรื่องทางกาย แต่เป็นเรื่องคุณภาพชีวิตโดยตรง”

โรคที่พบบ่อยในผู้หญิงที่มีอาการปวดท้องน้อย

อาการปวดท้องน้อยไม่ได้มีสาเหตุเดียว และไม่ควรรักษาแบบเดียวกันทุกคน การดูแลที่ถูกต้องต้องเริ่มจากการหาสาเหตุ

1. เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือ Endometriosis เป็นโรคที่พบได้ประมาณ 10% ของผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ทั่วโลก  อาการที่พบได้ ได้แก่ ปวดประจำเดือนรุนแรง ปวดท้องน้อยเรื้อรัง ประจำเดือนมาก เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ท้องอืด คลื่นไส้ และมีบุตรยาก

โรคนี้เป็นสาเหตุสำคัญของอาการปวดประจำเดือนที่รุนแรง โดยเฉพาะคนที่ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ปวดจนต้องหยุดเรียนหรือหยุดงาน หรือกินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้นเหมือนเดิม

2. ช็อกโกแลตซีสต์ หรือซีสต์รังไข่

ช็อกโกแลตซีสต์เป็นถุงน้ำรังไข่ที่สัมพันธ์กับเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ผู้ป่วยบางรายอาจปวดท้องน้อยข้างใดข้างหนึ่ง ปวดมากช่วงมีประจำเดือน หรือปวดลึกในอุ้งเชิงกราน หากมีขนาดใหญ่หรือมีภาวะแทรกซ้อน ต้องวางแผนการดูแลเฉพาะราย

3. พังผืดในอุ้งเชิงกราน

พังผืดอาจเกิดจากการอักเสบ การติดเชื้อ โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือการผ่าตัดเดิม ทำให้มีอาการปวดหน่วง ปวดลึก เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดเรื้อรังที่หาสาเหตุได้ยาก

4. เนื้องอกมดลูก หรือความผิดปกติของมดลูก

เนื้องอกมดลูกบางตำแหน่งอาจทำให้ประจำเดือนมามาก ปวดบีบ ปวดหน่วง หรือรู้สึกแน่นในอุ้งเชิงกราน การรักษาต้องพิจารณาตำแหน่ง ขนาด อาการ อายุ และแผนการมีบุตรของคนไข้

5. การอักเสบหรือติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน

อาจมีอาการปวดท้องน้อยร่วมกับตกขาวผิดปกติ มีกลิ่น มีไข้ เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดเรื้อรัง หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาจเกิดการอักเสบซ้ำ พังผืด หรือกระทบต่อท่อนำไข่ได้

6. กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานทำงานผิดปกติ

ผู้หญิงบางคนตรวจมดลูกและรังไข่แล้วไม่พบความผิดปกติชัดเจน แต่อาการปวดยังอยู่ สาเหตุอาจมาจากกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่เกร็ง อ่อนแรง หรือทำงานไม่สมดุล งานทบทวนทางวิชาการรายงานว่า high-tone pelvic floor dysfunction พบได้ประมาณ 58–79% ในผู้ที่มีภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังบางกลุ่ม

ภาวะนี้อาจทำให้เกิดอาการปวดหน่วงอุ้งเชิงกราน ปวดหลังส่วนล่าง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะเล็ด หรือรู้สึกควบคุมกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานได้ไม่ดี

อาการปวดท้องน้อยมักไม่ได้มีแค่สาเหตุเดียว

สิ่งที่ทำให้การรักษาอาการปวดท้องน้อยซับซ้อน คือคนไข้หนึ่งคนอาจมีหลายสาเหตุร่วมกัน เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ร่วมกับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานเกร็ง หรือมีปัญหาทางระบบทางเดินปัสสาวะและลำไส้ร่วมด้วย

ข้อมูลทางการแพทย์พบว่าในผู้หญิงที่มีอาการปวดท้องน้อยเรื้อรัง อาจพบภาวะร่วม เช่น ภาวะลำไส้แปรปรวน irritable bowel syndrome ประมาณ 35% และ กลุ่มอาการปวดกระเพาะปัสสาะวะbladder pain syndrome มีความสัมพันธ์กับปวดท้องน้อยเรื้อรังได้สูงเช่นกัน

ดังนั้น การรักษาให้ดีขึ้นจริงจึงไม่ควรหยุดอยู่แค่ “ให้ยาแก้ปวด” แต่ต้องประเมินร่างกายแบบองค์รวม หาสาเหตุเพื่อรักษาได้อย่างตรงจุด

ที่ Andawin Clinic เราไม่ได้มองอาการปวดท้องน้อยเป็นเพียง “ปวดประจำเดือน” แต่ประเมินเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง และวางแผนการดูแลให้เหมาะกับแต่ละคน

แนวทางการดูแลประกอบด้วยการซักประวัติอย่างละเอียด เช่น ปวดช่วงไหน ปวดสัมพันธ์กับประจำเดือนหรือไม่ ปวดจนต้องลางานหรือไม่ มีอาการเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปัสสาวะผิดปกติ ตกขาวผิดปกติ หรือมีบุตรยากร่วมด้วยหรือไม่ จากนั้นจึงพิจารณาตรวจร่างกาย ตรวจภายใน อัลตราซาวนด์ และตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

เป้าหมายคือ วินิจฉัยให้ตรงจุด รักษาให้ตรงสาเหตุ ลดการกลับมาเป็นซ้ำ และช่วยให้คนไข้กลับไปใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ

#ปวดท้องน้อย #ปวดประจำเดือน #ปวดเมนส์ #อรวินวัลลิภากร #ชอคโกแลตซิสต์ #ถุงน้ำรังไข่ชอคโกแลตซิสต์ #endometriosis